圖片來源:Shutterstock

〔編按〕本系列文章為第四屆移民工文學獎得獎作品,作者皆為在台灣工作的東南亞移工,包含泰國、菲律賓、印尼、越南等國家,以母語書寫、再翻譯為中文,並經作家、學者、社運工作者、文字工作者、影像工作者評選通過。這些作品中有的為真實經歷、有的為虛構文學,但都反映了東南亞移民工在台灣的真實情感與創作。

又一波冷空氣來襲,急忙向嬌媚的春天借了幾滴雨水,為遲開的梅花染上一些明淨,為含苞欲放的鮮嫩桃花塗上一層粉色。微冷的空氣,家家忙著收拾農事、整理房舍、採購年貨準備迎接年節。

我坐在屋簷下的竹椅,隨性嗑幾顆瓜子,喝著回甘的青茶,一同飲盡兒時回憶和特殊的嗅覺能力──聞雨的氣味。而彼時……

奶奶年逾七旬,花白的髮色,紅潤膚色帶著因艱辛、困苦生活而贈與的一些斑點,消瘦的身軀承載著為照料兒孫而彎曲的背脊。爺爺在父親7歲時過世,奶奶隻身在生活中沉浮周旋,常年在如青春期女子般嬌嫩、飽滿豐收的金黃稻田上風吹日曬。

6月的烈日,當人們在木麻黃樹下乘涼,奶奶曬紅了雙頰,汗如水流的在田裡撈蟹抓魚,為兒孫的晚餐添加些營養。

寒冷的冬天,奶奶那雙冰凍浮腫的手依然如梭子般,不停地編織著一件件籃子、簍筐、竹籮,那些祖先傳下的技藝,從放牛捕蝶的年紀開始學起,如今是用來幫助孩子,照顧生活。

果物熟成的季節,奶奶讓弟弟坐在竹籮裡,扁擔的另一頭是滿滿的金蘋果、芭樂,擔到縣裡的市集販售,雖然只賺得幾千塊越盾,只夠買數斤豬肉,但奶奶從未忘記往我口袋塞進幾條帶著疼愛的拉糖(註)。

即便歷經艱辛和無數生活的憂慮,燦爛的笑容依然常留在奶奶鋪滿歲月痕跡的慈祥臉龐上。

奶奶說:「年節快到了,我們家要包年粽,為祖先燃香和去親戚家拜年」。

我在奶奶身旁跟前跟後,準備包年粽的原料。首先要選糯米,糯米粒需圓潤飽滿、鮮少斷折,才能做出帶彈性口感的年粽。用小碗小心翼翼盛裝需要的糯米量,讓糯米泡水兩小時,瀝乾後和入少許鹽巴。接著,將已去殼的綠豆煮熟,再用勺子碾成泥,搓成拳頭大的粒狀。包粽子用的豬肉通常是三層肉。奶奶說,用瘦肉包年粽吃起來會覺得乾柴,用三層肉來包,煮年粽時豬油化開融入綠豆泥和糯米,可以讓年粽有濃郁的香味。需要許多因素的結合才能做出好吃的年粽,如糯米、綠豆、豬肉、香料等等。當然,葉子也是很重要的角色之一,可以讓年粽呈現引人注目的綠色,這也是粽子的特色。因此要選初熟、大片且完整的柊葉。

在奶奶那修長、細瘦而熟練的雙手之下,一顆顆飽滿、方正的年粽已經成型。猶如盛裝著對天地、祖先的尊敬及感恩,有著祂們的保佑,子孫才能夠擁有溫飽、健康和平安的生活。猶如將奶奶給予家人和萬物那滿溢的疼愛和照顧,也包裹其中。

年粽需要煮整整12小時。那是一個鍛煉耐心、吃苦耐勞,練習意志力和對未來持有正向寄望的過程,也是奶奶經常希望我們能夠鍛煉的能力。等待年粽煮熟時,我常坐在奶奶的懷裡,倚靠窗台。在刺骨的寒氣中享受著從鍋子裡飄散出的香甜味道,混合雨和年節的氣味;在奶奶給我無盡的疼愛裡被嬌寵、保護;讓心思隨著落下的雨滴飄著。那時刻、那感覺和那氣味已深深烙印在我的心裡,在我跌跌撞撞步入人生的旅途中為我扶持。

奶奶走了,也帶走爽朗的笑聲、撒嬌的特權、倚靠的港灣和彼時聞雨氣味的能力。每年依然等待年節,雨滴依然痴痴飄落,但雨的氣味已不知漂流何處。

親愛的寶島猶如奶奶寵愛的懷抱,用四季的溫暖陽光、波光粼粼的海面,敞開雙手環抱著我,偶爾,落下不期而遇的傾盆大雨,洗淨生活的艱辛、困苦和擔憂。更美麗的是在我每次跌倒之後,敦厚的人們所贈與的那些充滿仁慈、溫馨和寬恕的笑容,溫暖我那顆傍晚時分徘徊尋找舊時廚房煙縷的心。

在這裡,孩子的家鄉,也像越南一樣迎接年節。除夕夜,全家圍在餐桌邊吃年夜飯,一起守夜等待跨年。但在這裡,只有端午節才會包粽子,不用柊葉而是另外一種葉子,過熱水後晾乾再用來包。粽子用的米也不一樣,是長形的米粒,和滷肉、香菇、蝦米、紅蔥酥和乾魷魚一起炒過,再加入花生和鹹蛋黃。粽子是金字塔形,不是方形,煮熟之後呈黃褐色,不像越南年粽的綠色。

在這裡,孩子的奶奶有豐腴的身形、白皙細嫩的皮膚,即便年逾六旬仍比同年齡的女性貌美。慈祥的奶奶,疼愛且細心照顧孩子,將奶奶第一顆掌上明珠捧在手心裡,輕輕地牽著孩子的手,在鋪滿鮮豔花色、嫩綠草地和大樹的公園稚拙學步。端午時節亦彎腰教導孩子挑選粽葉、草繩、學習包粽子,猶如奶奶舊時對我的偏愛。

我感覺,工業區的生活如此地匆忙,時間總不夠分配給所有事情。總是和近乎燃燒整個港都的烈日賽跑、在突來忽散的大雨中翻滾。我將生活撕碎分給成千上萬的瑣事,然而就在某一次的年節時分,迷途於飄落港都的雨滴中,突然感到心頭一陣緊縮,想再次聞到那個氣味。

笑聲從小小的廚房溜出,女兒和父母一起坐著煮粽子。粽子香味從鍋子裡散開,混和在輕輕緩緩落下的雨滴裡,在記憶中挑起舊時的氣味。心頭忐忑、眼眶泛紅,奶奶的身影若隱若現。

原來,那特殊的嗅覺能力依然存在。

原來,雨的氣味就是懷念奶奶的氣味、疼愛的氣味、幸福的氣味。

(作者為越南籍婚姻移民)

(註)越南的平民零食,類似太妃糖或日本的飴細工,但越南的拉糖是從大塊裹著花生粒的乳白麥芽糖拉成細條,用紙或剪成小片的香蕉葉包住。細長的乳白色糖條包住粗粒花生,帶有淡淡的香蕉水味道,或香草的味道。

     

本文以雙語呈現,以下為原文:

Mùi của mưa

Đặng Hà / Việt Nam / phối ngẫu quốc tịch nước ngoài 

Lại tiếp tục một đợt không khí lạnh tràn về, mượn vội những hạt mưa bay của nàng xuân đỏng đảnh để nhuộm thêm tinh khiết cho những khóm mai nở muộn, và thoa hồng lên má những nụ đào non còn đang ngấp ngó. Trong tiết trời se se lạnh, nhà nhà tưng bừng, rạo rực thu gom công việc đồng áng, dọn dẹp nhà cửa, tấp nập mua bán, chuẩn bị đón tết Nguyên đán.

Tôi ngồi trên chiếc ghế tre trước hiên nhà, nhấm nháp vài hạt dưa hấu, uống chén chè xanh đượm ngọt trong cuống họng, uống cả ký ức tuổi thơ với khả năng khứu giác đặc biệt – ngửi mùi của mưa – ngày ấy.

Bà nội tôi, ở cái tuổi ngoài bảy mươi, mái tóc lấm tấm bạc, nước da trắng hồng điểm thêm vài đốm đồi mồi do những vất vả, nhọc nhằn của cuộc sống. Dáng thân gầy còm nhom, cùng tấm lưng còng vì tần tảo nuôi con, trông cháu. Ông tôi mất sớm khi ba tôi mới bảy tuổi, bà một mình bươn chải trong cuộc sống, dãi nắng dầm mưa quanh năm trên những thửa ruộng xanh mướt khi lúa đang thì con gái và vàng óng những hạt vàng của bao mùa bội thu.

Những trưa nắng chói chang của tháng sáu, khi người ta trốn dưới bóng mát của những rặng phi lao, thì bà tôi, đôi má đỏ hồng, tắm trong mồ hôi, hì hục mò cua, bắt cá trên đồng ruộng, mong sao cho bữa cơm tối của con cháu có đủ thêm dinh dưỡng.

Rồi những ngày đông giá buốt, lạnh cóng, sưng tấy cả đôi bàn tay, bà vẫn thoăn thoắt như con thoi ngồi đan từng chiếc rổ, rá, từng cái thúng, cái mẹt, được cụ ông cụ bà truyền nghề lại, từ cái thời chăn trâu bắt bướm, để ngày nay giúp đỡ con, mang lại no ấm.

Và những mùa quả chín thơm lừng, bà để em tôi ngồi trong thúng, cùng một bên đầy ăm ắp thị, ổi chín, gánh lên chợ huyện bán, chỉ kiếm được vài nghìn đồng đủ để mua cân thịt lợn, nhưng cũng chẳng bao giờ quên dúi vào túi cho tôi những cái kẹo kéo ngọt lịm yêu thương.

Bao vất vả lo toan vẫn rạng ngời nụ cười trên khuôn mặt phúc hậu chằng chịt những nếp nhăn của năm tháng.

Bà bảo "sắp tết rồi, nhà mình phải gói bánh chưng để thắp hương gia tiên và đi lễ tết họ hàng".

Tôi chạy trước, chạy sau theo bước chân của bà chuẩn bị nguyên liệu cho gói bánh chưng. Trước tiên phải chọn gạo nếp, gạo hạt tròn bóng, mỡ, ít hạt gãy gói bánh mới dẻo. Dùng bát con đong cẩn thận theo số lượng chiếc bánh cần gói sau đó mang ngâm nước khoảng hai tiếng đồng hồ, vớt ra để ráo rồi trộn với một chút muối. Tiếp đó là đem đỗ xanh đã đãi vỏ nấu chín rồi dùng muôi nghiền nhuyễn, nắm thành từng nắm bằng nắm tay. Thịt lợn dùng gói bánh thường dùng loại thịt ba chỉ. Bà giải thích dùng thịt nạc gói bánh, ăn sẽ rất khô, dùng thịt ba chỉ, khi luộc bánh, mỡ của nó chảy ra quyện cùng với đậu xanh và gạo nếp làm nên hương vị đậm đà béo ngậy của bánh chưng. Bánh ngon phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố bao gồm gạo, đỗ, thịt, gia vị...v.v. Và tất nhiên lá bánh, nó đóng vai trò quan trọng tạo nên màu xanh thu hút, hấp dẫn và rất đặc trưng của bánh. Do vậy, phải chọn lá dong bánh tẻ, to bản không rách để gói.

Vẫn dưới đôi bàn tay thon gầy, thao tác nhuần nhuyễn ấy, bà gói nên từng chiếc, từng chiếc bánh, đầy đặn, vuông vắn. Như gói đầy ắp cả sự tôn kính, biết ơn trời đất, tổ tiên che chở cho con cháu no ấm, mạnh khoẻ, bình yên. Như gói ngập tình yêu thương bao la, ưu ái của bà dành cho người thân và vạn vật.

Luộc bánh, phải luộc mười hai tiếng đồng hồ. Đó là cả một quá trình kỳ công để rèn tính kiên nhẫn, chịu thương, chịu khó, ý chí quyết tâm và tin tưởng vào ngày mai tươi sáng mà bà luôn mong chúng tôi trau dồi, tu luyện. Khi chờ luộc bánh, tôi thường ngồi trong lòng bà, dựa mình bên cửa sổ, mơ hồ, thả hồn theo những hạt mưa lất phất bay. Trong cái rét cắt da cắt thịt, thưởng thức hương vị ngọt ngào tỏa ra từ nồi bánh hoà quyện với mùi mưa, mùi của khí Tết. Trong sự nuông chiều, bao bọc, chở che bởi tình yêu bao la không bến bờ mà bà dành cho tôi. Cái giây phút ấy, cái cảm giác ấy và cái mùi vị ấy đã ăn sâu trong tôi, nâng đỡ tôi trên những bước đi tập tễnh vào đời.

Bà đi rồi, mang theo cả tiếng cười giòn tan, sự nũng nịu, dựa dẫm cùng khả năng ngửi mùi của mưa ngày ấy. Hàng năm vẫn chờ đón tết, mưa vẫn cứ ngẩn ngơ bay, nhưng mùi của mưa không còn ngửi thấy nữa.

Đảo ngọc thân yêu, như vòng tay âu yếm của bà, dang rộng ôm ấp tôi bằng nắng ấm bốn mùa, dát vàng lung linh mặt biển. Và đôi khi, xối xả trút xuống những trận mưa rào chẳng hò hẹn, tẩy sạch bao nhọc nhằn, vất vả, lo toan của cuộc sống. Càng đẹp hơn những nụ cười nhân ái, ấm áp đầy bao dung của người dân đôn hậu, tặng cho tôi sau mỗi lần vấp ngã, sưởi ấm trái tim thổn thức sau những chiều bâng khuâng tìm kiếm khói bếp xưa.

Ở nơi đây, quê hương của con cũng giống Việt Nam, cũng đón tết Nguyên đán. Gia đình đoàn tụ quây quần bên mâm cơm ba mươi tết, cùng chờ đón giao thừa. Nhưng ở nơi đây, lại chỉ gói bánh vào tết Đoan Ngọ, không dùng lá dong mà là một loại lá khác được luộc qua rồi đem phơi khô để gói bánh. Gạo để gói bánh cũng rất khác biệt. Đó là loại gạo hạt dài được xào qua cùng với thịt kho, nấm hương, tôm khô bóc nõn, hành khô và mực khô. Khi gói còn cho thêm hạt lạc và lòng đỏ trứng vịt muối. Bánh được gói theo hình kim tự tháp, không phải hình vuông và sau khi luộc chín nó có màu nâu vàng chứ không phải màu xanh như bánh chưng Việt.

Và nơi đây, bà nội của con dáng người đầm đậm, da trắng nõn nà, còn trẻ đẹp hơn những người phụ nữ, những người bà khác dù đã ở tuổi sáu mươi. Hiền hậu, yêu thương, cẩn thận chăm sóc con, nâng niu hạt ngọc trong vắt đầu tiên của bà. Nhè nhẹ nắm tay con, dắt con chập chững bước trên những đoạn đường công viên sặc sỡ sắc màu của hoa, xanh ngắt của cỏ non cùng cây cổ thụ. Rồi mỗi lần tết Đoan Ngọ đến, lại cúi gập cong người dạy con chọn lá, nhặt dây, tập gói bánh chưng, như ngày xưa tôi cũng được bà thiên vị như vậy.

Tôi thấy, cuộc sống trên khu công nghiệp sao mà tất bật thế, chẳng có đủ thời gian cho mọi việc. Chạy đua với cái nắng chói chang như muốn đốt cháy cả thành phố cảng. Nhào lộn dưới những cơn mưa rào ào ạt, thoắt đến lại thoắt đi. Tôi xé vụn đời sống cho bộn bề trăm ngàn thứ để rồi một lần cũng trong khí Tết, dưới những hạt mưa bay vô tình lạc lối rơi trên đất cảng, tự dưng nghèn nghẹn trong lòng, thèm được ngửi mùi hương ấy.

Khúc khích tiếng cười vọng ra từ căn bếp nhỏ, con gái cùng ba mẹ đang ngồi luộc bánh. Thoang thoảng mùi thơm bốc lên từ nồi bánh quyện trong những hạt mưa nhè nhẹ, chầm chậm rơi, dấy lên trong ký ức hương vị ngày nào. Xao xuyến trong tim, cay cay khoé mắt, bóng dáng bà mờ mờ, ảo ảo.

Vậy ra, khả năng khứu giác đặc biệt ấy vẫn luôn tồn tại.

Vậy ra, mùi của mưa chính là mùi của hoài niệm về bà, mùi của yêu thương, mùi của hạnh phúc.

瀏覽次數:99+

延伸閱讀

「獨立評論@天下」提醒您:
1.本欄位提供網路意見交流平台,專欄反映作者意見,不代表本社立場
2.發言時彼此尊重,若涉及個人隱私、人身攻擊、族群歧視等狀況,本站將移除留言。
3.轉載文圖請註明出處;一文多貼將隱藏資訊;廣告垃圾留言一律移除。
4.本留言板所有言論不代表天下雜誌立場。